In Afrika wonen ongeveer 40 miljoen mensen verspreidt over 30 miljoen km². In het Noorden kennen ze de Islam, het christendom in het Zuiden en de Traditionele Religie in Centraal Afrika. Daartussen is er een mengeling van de twee godsdiensten. In Afrika spreekt men duizenden talen en is hun geschiedenis vaak nooit te boek gesteld. In sommige gebieden is het merendeel analfabeet en behoort lezen of schrijven slechts tot een enkeling.
Afrika heeft diverse klimaatzones en dus een varieert landschap. Mensen die samenleven in een gemeenschap hebben vaak een eigen pantheon, geloofsopvattingen en gebruiken ontwikkelt. Ten gevolge van het contact met Europeanen, die een handelsweg naar India zochten, is er langs de Westkust, Zuid- en Noorafrika heel wat verloren gegaan van het oorspronkelijke gebruiken. In de kunst zien we vaak hiervan de invloed, er verschijnen wapens, portretten van blanken. Onderzoekers gebruiken de afkorting ATR (African Traditional Religion). Het is het geloof van de etnische gemeenschap in Centraal en Oost-Afrika. Hun geloof is een deel van hun dagelijkse manier van zijn, het is verbonden met alles wat ze doen en laten. Afrikaanse cultuur, kan niet zonder, de religieuze opvatting te achterhalen, worden onderzocht. Het gebruik van kleur en symbolen heeft een symbolische lading. Alles is bezield en men gelooft dat het land aan de voorouders behoord. Hun kracht zit in de bergen, de beelden, kunst, voorwerpen en hun magisch handelen.
Men is de term ‘etnische’ gemeenschappen, groepen of volkeren gaan gebruiken in plaats van de denigrerende termen ‘primitieve stammen’, nadat men kunstvormen aantrof die alles behalve primitief zijn. Daarvan mag men de Ifé en Nok kunst vooropstellen die getuigt van hoge kwalitatieve artistieke waarde. In Afrika maakte men niet uitsluitend holenkunst en jachttaferelen. Dieren zijn belangrijk zoals verder zal blijken in deze uiteenzetting. De Akan leeft in het woud van Ghana en de Ivoorkust, onder hen zijn ook de Ashanti, Fante en andere etnische groepen. Men vereert er Nyame of Onyama wat men kan vertalen als ‘schepper’. Je zou Onyame kunnen vergelijken met de Christelijke God of Islamitische Allah. Onyame is begaan met de welvaart van de mensen. In vroegere tijden sprak de Ashanti, die vooral schapenherders zijn, tot hem als nyame dua, wat “boom der goden” wil zeggen. Men stelt hem voor als een soort hooivork, die men uit een kleine boom heeft gesneden uit het nabij gelegen bos. Op de vork kwam een kom te staan, waarin men zijn offers legt.

De Vertelkunst

In Centraal-Afrika daar heeft men geen elektriciteit. Lampen komen zelden voor. Wat doet men zonder televisie en Internet? Men vertelt er verhalen bij het vuur. Mannen dansen er tot ze op de grond vallen en lachen, vrouwen geven de maat aan met handgeklap. De verhalenverteller heeft open oren en ogen, kent het gebruiken en traditionele waarden van de groep en kent de gewoonten van dieren. Zo kan de verteller zich schuilen achter het masker van een dier, om de mensen niet te kwetsen. Ze hebben meer dan duizend verschillende werkwoorden, en voor elk gebruik en ritueel van hakken tot vissen heeft men een lied die een verhaal vertelt. Het kind krijgt borstvoeding tot het moment er is dat het Ema of Eba kan zeggen dat moeder en vader betekent in de taal van de Mbuti gemeenschap.
Dan pas krijgt het kind vast voedsel en mag hij of zij het vuur aan te steken. Niemand anders dan het kind mag het kampvuur aansteken, want hij of zij is diegene die reis is en geen beest heeft gedood. Rond deze vuren wordt er ritueel gedanst en verteld. Men vertelt er over het hoe en waarom, over bomen en over dieren. Dieren hebben elk een eigen karakter en staat als metafoor voor een mensentype in het verhaal. Iedereen die geboren is beschikt over een totemdier, overledenen kunnen voorouders worden, maar dat hoeft niet altijd. Vaak zijn ze half dier, half mens; machtig en sterk. Zo is de olifant vriendelijk maar onhandig, de leeuw trots maar lui, de kameleon slim maar traag.
De Baga in Guinee-Bissau houden hun dorpen samen met een Simobond, die een symbool is voor geboorte, besnijdenis, dood en rijstteelt. Ze vervaardigen rituele voorwerpen die halfmenselijke, halfdierlijke geabstraheerde vormen uitbeelden. Bij de Bobo in Burkina Faso, die het vooral van de landbouw moeten hebben, heeft men veel verschillende maskers, elk met eigen naam, rol en symboliek. Elk dorp heeft een ander idee om de maskers te versieren, de meeste exemplaren zijn manifestaties van Dwo, een grote geest die in Wuro, het scheppingswezen is ontsproten. Met bladeren en takken verrijkt men de vezelmaskers van Dwo. Uit bepaalde houtsoorten snijden ze Molo-maskers. Bij de Bobo is de molo zowel mannelijk als vrouwelijk en heeft het een sacrale betekenis. Het wordt voorgesteld met twee puntige horens op de schedel. Het gebruik van horens zijn een symbool van vergoddelijking, ze wijzen naar de hemel. Het gezicht is vlak met kleine ogen, een lange sierlijke neus en ronde mond. Daarnaast maken ijzersmeden maskers, die men Nwenke heet en vergezeld is van het antilopenmasker of nyanga. Sommige maskers kunnen geen dieren, maar bovennatuurlijke wezens voorstellen. Van de spleetogen wordt gezegd dat ze het mogelijk maken de heksen beter te onderscheiden van de gewone mensen.

De magiërs

De smid, beeldhouwer en gieter van het dorp ziet men vaak als de magiër, hij kan immers iets maken dat onbreekbaar is. Hij beschikt over spirituele krachten en woont aan de rand of buiten het dorp, omwille van het brandgevaar. Vaak is hij getrouwd met een vrouw, wiens taak het is potten te bakken. De vrouw is op zich al iets magisch, want ze kan het leven dragen, maar hun dagtaak bestaat uit het bakken van potten die ze door de zon laten drogen of in een zelfgemaakte oven.

De beelden, maskers en andere voorwerpen zijn meestal voor praktische of religieuze doeleinden bestemd. Er zijn ook houtsoorten die sacraal zijn en voorgeschreven zijn in de volksgebruiken. Deze worden aangewend bij begrafenisrituelen, vruchtbaarheid – en zuiveringsriten of divinatiepraktijken. Bij de Songye in Zaïre gaat men krachtbeelden maken uit een boomsoort die in verband gebracht is met de voorouders en de schors bevat een medicijn. De naam van de boom mag vaak niet gezegd worden. Een gelijkenis kan je maken met de druïden die de benaming van de maretak, Ycchelwydd, niet uitspraken omdat hij zo heilig was. Hout gaat men aanwenden om maskers, voorwerpen of poppen mee te maken. Door spiritueel gebruik of contact met de huid komt er een natuurlijk patina op, of dompelt men de voorwerpen onder in modder nadat het met rood wortelsap van een boom werd ingewreven. Kleurstoffen zijn vaak van minerale aard en de volgende kleuren komen het vaakst voor. Wit wordt in verband gebracht met de voorouders, melk, goedheid, bescherming, geluk, leven, gezondheid, lachen, verschijning, vrijheid, kinderen, sperma, wolken en zuiverheid. Rood met menstruaal bloed, jacht, passie, vuur, zonsopgang, rode bloemen en vogels, warmte en oorlog of conflict. Zwart met de nacht, armoede, ongeluk, ziekte, lust, duistere kracht en donderwolken. De symboliek verschilt vaak van volk tot volk.
Bij de Luba is rood geassocieerd met hekserij, als rood medicijn of het bewerken van roodbakkende klei, dat het werk is van onze pottenbaksters. Of zoals sommigen melden, zien heksen zichzelf het rode bloed drinken van anderen, die hen onzichtbaar maakt of laat vliegen. Een soort mengeling van vampirisme en hekserij dus. Waardoor het ook met woede en het karakter van de hyena in verband wordt gebracht. De Luba wrijft as en rode aarde rond de ogen om de heksen te zien.
Dat wit voor voorouders en bescherming staat, merk je ook in de Europese architectuur. Vaak zijn ronde de ingangen, deuren en vensters van huizen een wit kader, steen of rand aangebracht. Een witte rand rond een deur is een bescherming tegen het kwade en stamt uit het volksgeloof. Wit weerkaatst en houdt zo het kwade tegen.