In de verhalen uit de Ulster cyclus komen de vier jaarfeesten sterk naar voren. De held Cù Chulainn moest meerdere veroveringen doorstaan, alvorens hij met Emer kon huwen. Hij deed er een jaarwiel over, van Samhain; wanneer de zomer op rust gaat tot Imbolc als lammetjesmelk gedronken wordt en de zaden ontkiemen. Van Imbolc tot Beltine als de zomer aanbrak tot Bron Trogain (1 augustus) als de aarde in een herfstgewaad gehuld is.

De Troganmaand (augustus) kreeg een nieuwe naam. De god van het stralende licht; Lugh. Vanaf eind 9e eeuw treffen we zowel Tragain als Lughnasadh als benaming aan.
Lugh, zijn feest viert men op 1e augustus. Lughnasadh of Bron Trogain is pas later naar Ierland gekomen, alsook de god Lugh zelf. In contrast met de drie andere vieringen is Lughnasadh een agrarische viering; het oogsten en bakken van brood. Een andere benaming is dan ook Lammas, afgeleid van Angelsaksische Hlafmas dat ‘broodfeest’ betekent.
Er is een twist ontstaan tussen wat het belangrijkste feest was; Beltine of Samhain? Toch neemt men aan dat Samhain de belangrijkste viering is. Want dan werden wetten opgesteld en recht gesproken, het was het ogenblik dat heroïsche helden de dood moesten trotseren en elfen en demonen kwaad spraken. Bovennatuurlijke wezens vochten een duel, krijgers daagden elkaar uit en magische giften werden van de koning gestolen. Dat allemaal tijdens het daglicht van die eerste november. Het was de meest onvoorspelbare dag van het jaar. Samhain was de toegang tot de duisternis, en dat is natuurlijk die koude, barre winter, waar de nacht veel langer duurt dan de dag.
Beltine staat pal tegenover Samhain. In het Leabhar Gabhála staat geschreven dat Tuatha dé Danann, het magistrale volk van godin Dana, dat ze op Beltine Ierland binnenkwamen. Vanuit de mist doemden hun schepen op, met de gaven en giften van de vier mythische steden zouden ze elk volk wonend op Eire (Ierland) verslaan.
Toch even aanhalen dat dit allemaal Iers-Keltisch is, maar men dit jaarwiel is gaan toepassen op elk gebied waren de Kelten ooit geleefd hebben. In Wales vonden alle rituelen en gebruiken van Samhain bijvoorbeeld met Beltine plaats.
En plots doet men een ontdekking, in Coligny (Frankrijk) omstreeks 1879. Men treft er een in brons geslagen zonnekalender, geschreven in Romeins schrift en daterend uit 1e eeuw n.o.t. De kalender is niet Romeins, Iers en mogelijk zelfs niet eens van de Galliërs. Helaas staan de feestdagen er niet op aangeduid. Luk Machiels en Eddy Valgaert nemen aan dat ze Keltisch is, en beweren dat op de kalender Samonios staat geschreven. Is dat de continentale benaming voor Samhain? Ze verklaren het etymologisch dat de term van het woord ‘saumon’ (zalm) afkomt. Hierbij halen ze het verhaal van de Salmon of Wisdom. Deze verklaring is vrij bedenkelijk en volgens mij een vrije interpretatie.

Folklore en realiteit

De verlegen Schot Sir James Frazer verbleef vrijwel gans zijn carrière op Trinity College en bestudeerde Europese folklore. Alle informatie die bruikbaar was voor het creëren van zijn eigen godinnencultus, werden aangehaald in zijn meesterwerk. Het in drie drukken uitgegeven multivolumieuze The Golden Bough (tussen 1890 en 1915). Hij wou aantonen dat het Christendom berustte op vroege en primitieve religies. Aan de herdruk voegde hij nog meer data’s toe om het allegaartje wat beter in plaats en tijd te kunnen zetten. In de derde editie valt hij het Christendom minder aan. De Nederlandstalige compilatie De Gouden Tak is toegankelijk voor leken, en daardoor ook een favoriet boek bij velen.

Hinton, st. George, een klein gehucht, ergens laatste donderdag van de maand oktober. Het is Punky Night of gewoonweg Punkies. Het woord komt van ‘spunkie” wat kleine vlammetjes zijn of vonkjes. Punkies waren lantaarns, zoals jack-o’lanterns of will-o-the wisps zoals ze soms heten. De lantaarns werden opgehangen langs de weg, bestaande uit; uitgeholde rapen waar men kaarsen in aanbracht. Ze zorgen ervoor dat de mannen komend van de markt naar de veraf gelegen boerderijen hun weg terug vonden. Op de laatste donderdag van de maand kwamen ze na het werken buiten, en vormden een processie en wensten ze hun buren het goede toe. Samen met hun straatlichtjes vormen ze een stoet of festiviteit zoals elders in Europa zich dat ook wel voordeed. Religie, goden en andere spirituele eigenschappen waren ver te zoeken in de straatlichten. Rond 1960 melden Engelse folkloristen dat deze viering een verering is van de vegetatiegoden op het Keltische feest van Samhain…