1. Wat zijn elementalen?
2. Hoe verklaar je elfen?
3. Het Ierse mystieke volk van oergodin Dana
4. Victoriaanse schilders
5. Rien Poortvliet
6. Cottingley Fairies en Lady Cottington
7. De koning der elfen
8. Arthur Rackham, Cicely Mary Barker & Edmund Dulac
9. Elfen en heksen, bondgenoten
10. Aardgeesten, wezens der aarde
11. Elfen & Fairies, wezens der lucht
12. Meerminnen, undinen en zeemeermannen, wezens der water
13. Dwaallichtjes en salamanders, wezens der vuur
14. Elfenpoezië
15. De Elfen onder ons
16. Elfenmuziek en muziek over elfen
17. Bibliografie Elementalen

Fairies in Literature & tradition, Briggs, Katharine Mary

Standaarwerk over fairy-poëzie en literatuur. Zeer goed onderbouwd, enkele illustraties in zwart-wit, Routledge & Kegan Paul, 1968

A Dictonary of fairies, hobgoblins, brownies, bogies and other supernatural creatures, AllenLane, 1976 een lexicon van honderden elementalen.

De Elfen Komen (The Coming of the Fairies), Sir Arthur Conan Doyle
Dit beroemde boek van de auteur van Sherlock Holmes is wereldwijd bekend. In The Coming of the Fairies (de elfen komen, Uit. Sirius en Siderius), schrijft Conan Doyle over de elfenfoto’s van de zusjes Elsie en Frances uit Cottingley. De elfenfoto’s zijn fake, maar voor 80 jaar lang twijfelde men aan de echtheid van de elfjes. In 2003 zijn de foto’s geveild voor een magistraal bedrag.

Good Faeries/Bad faeries, Faery Orakel
Froud Brian
Brian Froud is een illustrator, die samen met Allen Lee brilliante illustraties van elken maakt in aquarel, potlood of soms gewoon met koffie… Uit.Van Holkema&Warendorf,1980.
In het Engels zijn er veel meer boeken uitgegeven;

Lady Cottingley’s Elfenboek, Froud Brian
Holkema&Warendorf, Hardcover,1998,
Het komische en moordlustige kinderboek met prachtige tekeningen van Froud over Angelica Cottington. Ze patste alle elfjes tussen haar dagboekbladen dood! Met een zeer mooie sensueel elfje die ze tussen haar bijbel vermorzelde…

The goblin Companion, a field guide, Froud Brian
Volledig in koffie getekent, een boek met sprookjesachtige krijgertjes uit computergames. Pavilion Books,1996.

Fairies in Victorian Art,Christopher Wood
Dit verzamelwerk is van de hand van een auteur die eerder een boek over Victoriaanse kunst schreef. Het prachtig uitgegeven kunstboek omvat zowat elk gekend en minder bekende afbeeldingen van elfjes, kabouters, dwergen…kortom elementalen. Het is een collectors’ item, die ok aparte hoofdstukken bevat over illustrators en beeldende kunstenaars. Zeer mooi, maar duur. Antique Collector’s Club, 2001

Fairy-faith in Celtic Countries, Walter Y.Evans-Wentz
Lijvig standaardwerk van het elfengeloof, gepubliceerd aan de hand van een manuscript uit 1922 en honderden interviews afgenomen met lokale bevolking. Uitgegeven bij Citadel Press, 1990 (herdruk)

Gods and Giants, the story of the tuatha dé danann, Lady Gregory
Goden en Giganten, het verhaal van Tuatha de Danaan, Uit Sriptoria, 1975
Originele druk 1904 met een voorwoord van W.E.Yeats, de beste bron over de Ierse mythe in het bijzonder.

Het koninkrijk van de nacht.Over dwergen en andere geesten van aarde, lucht, water en vuur, Martin Koomen
Het ultieme Nederlandstalige boek over elementalen, bevat correcte – goed onderbouwde- informatie. Wetensch. Uit. 1978

Ontmoetingen met elfen en andere leden van het kleine volkje, Janet Bord
Een vertaling van elfologe Janet Bord. Zwakke argumenten, wilde theoriën over pygmeeën en UFO’s. Heeft in deSleghte gelegen. Uit.Meulenhoff,1999

A Flower Fairies Treasury, Cicely Mary Barker
Een overzichtsboek over alle kleine elfenboekjes van C.M.Barker. Heel mooie typisch Engelse fairytale illustraties, Warne, 1997

In Elfenland, Ricard Doyle
Victoriaanse kleurenillustraties voor kinderboeken, dit is een ietwat volwassen sprookje, Uit. Heureka, Nieuwkoop, 1979 Faeryland Companion,Beatrice Phillpotts
Een afkooksel van Fairies in Victorian en De Elfen van Froud, samengebracht in een ietwat goedkope druk, met duur prijskaartje. Maar als je het krijgt, dan weiger je het niet. Pavilion Books Litd., 1999

De Kabouter & De oproep der kabouters, Rien Poortvliet
Alombekende werken over een ganse wereld vol prachtige kabouters…

De reuzen, Juliek Heller,Carolyn Scrace en Juan Wijngaard
Een “monsterlijk” mooi getekend in de lijn van Brian Froud. Van Holkema & Warendorf, Bussum, 1979

A Witch Guide to Faery Folk, Edian McVoy
Ik heb dit boek enkel eens doorbladerd in een Londense bookshop en het bevat een woordenboek die men heeft gepikt van het jaren eerder verschenen A Dictionary to… (zie K.M.Briggs) flauw afkooksel dus.

De meeste waarnemingen van elfen gaan gepaard met hemelse, muziek van eentonige klanken. Zoals zeelui spraken over de lokkende roep van de sirenes, zo laten elfen mensen verdwalen, hypnotiseren. De kracht van elfenmuziek, aanzet tot dansen komt frequent voor in de verhalen van hun menselijke waarnemers.
Anderen beweren dat menselijkemuziek door elfen zijn overgenomen. Ze beweren dat liederen als “Ffarwel Ned Pugh”, “The Bollan Bane”, “Da Luan Da Mort”, “Fairy Dance” en “Londenderry Air” zo mooi zijn, dat zelfs de elfen ze naspelen.
Naast Gregoriaans gezangen hoort men ook het gebrom van de doedelzak, houterige klanken van de panfluit en vedel. In oudere waarnemningsversies spreekt men, logischer wijze, meer van de harp. Hier volgt een beetje geschiedenis rond deze muziekinstrumenten:

Schotse Bagpipe (doedelzak)
Dit rietinstrument met luchtreservoir in de vorm van een zak (dierenhuid) wordt opgeblazen door middel van een blaasbalg of via de blaaspijp. De lucht komt via drie bourdons (pijpen) naar buiten. De doedelzak werd reeds bij de Egyptenaren & Romeinen bespeeld. In de 14e & 15e Eeuw verving de doedelzak de harp. Het oudste exemplaar van dit instrument dateert van 1409. Later in de 16e Eeuw verving de hoorn de doedelzak in de Highlands (Scotland). Pas sinds de 18e Eeuw kreeg het instrument drie pijpen. Bas, tenor en sopraan. De Schotse bagpipe heeft 3 bourdons waarvan 1 Bas en 2 tenoren, de zak is er vaak met geruite (volgende de clan) stof bedekt. Men gebruikt de doedelzak voor marsmuziek, quickstep, reel, jig en strathspey (volksdansen). De Uilleann-pipes is een verfijnde Ierse doedelzak.

De Harp
In Ierland is de harp geliefd daar ze het oudste instrument is. Ze staat afbeeld op steengravures van begin 9e Eeuw. De eerste harp bevatte 3 tot 8 snaren en dit werd uitgebreid tot 30 snaren. In de 15e Eeuw is er een bloeiperiode voor harpmuziek, in de eeuwen daarop, 16&17, is de harp het meest gebruikt voor ballades. Ik denk hierbij aan Sally Gardens van Yeats, Rose of Tralee en The Cliff of Moher. De twee oudste exemplaren dateren van 1464. Midden 18 en eind 19e eeuw verdwijnt harpmuziek, midden 20e eeuw is er een kleine revival voor ballades.

Fiddle of vedel
Een fiddle is een snaarinstrument, die wij kennen als volksviool. Eind 17e en begin 18e Eeuw bereikte de eerste Italiaanse violen Schotland en Ierland. Vedelbouwers imiteerden de Italiaanse viool. Dit instrument werd in de 18e Eeuw populair in opzwepende muziek, folk genaamd. De bloeiperiode van de vedel is 1780 en is op vandaag nog steeds een geliefd instrument voor folk en country muziek.

Overige Instrumenten
De Accordeon, piano, (pan)fluit, bodhran (soort tamboerijn) werden door minnezangers in Ierland gehanteerd en verspreid.

Muziek over elfen

Doorheen de eeuwen zijn er enkele klassieke componisten die door elfen zijn genspireerd. Dr Thomas Wood (1922), auteur en componist, werd geïnspireerd door elfenmuziek. Een van de bekendste stukken van Edvard Grieg is de Peer-Gynt Suite. Iedereen kent het eerste deel van de suite de “morgenstemming”, maar ook het derde: “In de hallen van de bergkoning”. Het is het zalige deuntje van rondhuppelende dwergen, die langzaam begint en versnelt naar het einde toe. De Nederlandse vertaling voor de tekst is:

“Laat ons nu maar dansen gaan, dansen gaan, dansen gaan.
Laat ons nu maar dansen gaan met alle dwergen saam.”

Ook de klassieke componist Sibelius heeft een elfenthema, de Elfenkoningin. De Duitse schrijver en dichter Goethe schreef de treurige ballade Erlkönig (De Elfenkoning), over een vader die met een ziek kind door de nacht rijdt. Hij vreest voor zijn zoon daar de Elfenkoning hem wil bezitten. Gesitueerd in de Romantiek neemt de Elfenkoning de ziel van het kind als een schim mee en het lichaam sterft. Het is een typisch voorbeeld van wat de vrees voor de elfenmagie.